Red de GGZ


Red de GGZ steunt de huisartsen! Jij ook? Kom dan 1 juli naar de huisartsendemonstratie op het Malieveld

De huisartsen staan onder grote druk. Niet alleen door de enorme hoeveelheid administratie, deels opgelegd door zorgverzekeraars, maar ook door de wachttijden van de patiënten die zij naar de ggz verwijzen. De helft van alle volwassenen die huisartsen verwijzen naar de specialistische ggz wacht immers langer dan de maximumnorm van 3,5 maand, patiënten die er het ernstigst aan toe zijn het langst. Het gaat inmiddels om 40.000 patiënten. Al die tijd rust de verantwoordelijkheid voor hun zorg op de schouders van de huisarts. Soms nemen die in de wachttijd zó toe, dat de het ggz team waarnaar verwezen is de patiënt alsnog afwijst, omdat hun zorg niet toereikend is! Ook huisartsen vangen bot bij zorgverzekeraars als zij voor hun patiënt een poging tot zorgbemiddeling doen, wanneer hun patiënt daar zelf niet toe in staat is. 

De afgelopen 10 jaar was er sprake van structurele onderfinanciering van zowel de huisartsenzorg als de ggz: zorgverzekeraars hielden geld over van het budget dat voor beide sectoren gereserveerd was. 

Hierdoor worden onze gezamenlijke patiënten onevenredig hard geraakt en de huisartsen extreem belast. Dit vinden wij als Red de GGZ onacceptabel en móet veranderen, als we willen dat de huisartsenzorg nog een toekomst heeft. 

De Nederlandse gezondheidszorg is van goede kwaliteit en qua kosten in Europa een middenmoter. De huisartsenzorg vormt de basis van dit succes. Wij steunen als Red de GGZ daarom de huisartsen op 1 juli. 

Jij ook? Kom dan op 1 juli naar het Malieveld!  Voor tijdstip en andere instructies, klik op onderstaande website  Kun je niet en wil je op een andere manier je steun betuigen, kijk dan ook op de website:

Doe mee met de actieweek huisartsenzorg! (huisartseninactie.nl)

Wil je laten weten dat je namens de ggz naar het Malieveld komt? Download dan dit vlaggetje!

Tot 1 juli!

Overige acties vind je hier.


Deze website geeft informatie over het initiatief ‘Red de GGZ’. Teken de petitie hier!

In het begin van 2022 kreeg de ene na de andere specialistische GGZ-kliniek te horen dat zij moest sluiten of krimpen. Patiënten met de meest complexe psychische problemen worden hier de dupe van. De GGZ in Nederland verschraalt al langer, terwijl de wachtlijst gestaag groeit. En dat, terwijl zorgverzekeraars jarenlang premiegeld voor de GGZ achter bleken te houden!

Met ‘Red de GGZ’ komen wij op voor een gelijkwaardige behandeling van burgers die ernstig psychisch lijden. Zij hebben, net als ieder ander, het recht op toegankelijke zorg voor hun gezondheidsproblemen.

Op deze website vind je meer over ons standpunt, achtergrondinformatie en relevant nieuws. Download de poster en hang ‘m op, luister de nieuwste aflevering van Red de GGZ – De Podcast en… teken de petitie!

Feiten en fabels

Als het over de GGZ gaat buitelen de meningen, kreten en afkortingen binnen de kortste keren over elkaar. Het helpt dan om in ieder geval te weten waar je het over hebt. Hieronder vind je uitleg en feiten over de GGZ, de wachtlijst, de financiën en de sluitende klinieken.

Alle mensen zijn in bepaalde mate kwetsbaar om psychische problemen te ontwikkelen. Net zoals iedereen lichamelijk ziek kan worden. Het Trimbos instituut, dat onderzoek doet naar psychiatrische aandoeningen onder de Nederlandse bevolking, becijferde dat 43% van de Nederlanders op enig moment in het leven een psychiatrische aandoening doormaakt. Denk bijvoorbeeld aan een depressie, of paniekaanvallen, het horen van stemmen, de gevolgen van een traumatische ervaring, of dwanghandelingen zodanig dat ze je beperken in je dagelijkse bezigheden. De helft van deze groep wordt gevormd door mensen die kampen met verslaving of misbruik van middelen, zoals alcohol, cannabis of harddrugs. 

Een veel kleinere groep, zo’n 6 á 7% per jaar, lijdt zo ernstig onder de psychiatrische aandoening dat functioneren op het werk, in het gezin en in de kring van naasten onmogelijk wordt, of dat de zelfzorg er ernstig onder lijdt. Vaak is er dan sprake van een combinatie van aandoeningen, bijvoorbeeld de gevolgen van ernstig trauma (mishandeling en/of misbruik in de vroege jeugd), die zich uiten in én depressies, én herbelevingen, en moeite om intieme relaties aan te gaan. Psychische pijn kan zich ook vertalen in lichamelijke klachten, zoals pijn of uitval van lichaamsfuncties. Een verstandelijke beperking maakt kwetsbaarder voor psychiatrische klachten. We spreken dan van complexe psychische problemen.

Een deel van de mensen die worstelen met psychose, depressies of een druk hoofd door ADHD proberen hun klachten te dempen met alcohol en/of drugs. Als iemand niet meer goed functioneert door de psychiatrische aandoening ontstaan er vaak maatschappelijke problemen: verkeersongelukken, ontslag, schulden, conflicten, echtscheiding, uithuiszetting, lichamelijke verwaarlozing en ziekte, dakloosheid en contact met politie en justitie. 

Iets meer dan de helft van deze groep, zo’n 3,9% van de volwassen Nederlanders, ontvangt jaarlijks zorg in de psychiatrie (specialistische GGZ).

GGZ, een afkorting voor geestelijke gezondheidszorg, is een verzamelnaam voor allerlei verschillende zorgvormen die te maken hebben met behandeling van psychische klachten. Zorgverzekeraars onderscheiden voor de bekostiging drie vormen.

Al lange tijd bestaat er voor behandeling van ernstige psychische aandoeningen de specialistische GGZ, (ook wel psychiatrie genoemd) waar zorg wordt geleverd door klinisch en gz-psychologen, verpleegkundigen en psychiaters. Mensen met lichtere klachten kunnen terecht bij de generalistische basis GGZ, bijvoorbeeld een praktijk met basis-psychologen en gz-psychologen. Voor de specialistische en  basis GGZ is een verwijzing van de huisarts nodig.

Sinds 2012 worden steeds meer mensen psychisch begeleid in de eigen huisartsenpraktijk door een psychiatrisch verpleegkundige, maatschappelijk werkende of een psycholoog. Zo’n behandelaar heet een POH-GGZ.

Zorgverzekeraars en zorginstellingen horen er samen voor te zorgen dat aangemelde patiënten voor behandeling in de GGZ niet langer hoeven te wachten dan een wettelijke maximumperiode van 14 weken. Het aantal mensen op de wachtlijst wordt bijgehouden door Vektis, dat is het databureau van de zorgverzekeraars.

Inmiddels wachten ongeveer 40.000 mensen langer dan 14 weken op zorg bij de GGZ.

Vorig jaar waren dat er volgens Vektis 27.000. Vektis bleek echter per vergissing 10.000 mensen te weinig te hebben geteld. 

Hoe ernstiger en complexer de psychiatrische klachten, hoe langer mensen moeten wachten op behandeling, concludeerde de Algemene Rekenkamer in 2020.

In de specialistische GGZ worden patiënten geholpen bij wie eerdere behandelingen onvoldoende herstel hebben opgeleverd. Als ook dat niet helpt, zijn er enkele hooggespecialiseerde GGZ-klinieken met een intensief aanbod. Voor veel patiënten is de behandeling in zo’n kliniek hun laatste strohalm. Zowel de specialistische als hoogspecialistische zorg brokkelt nu af. Lees hieronder welke klinieken op dit moment sluiten of krimpen.

Het Centrum voor Psychotherapie

Het Centrum voor Psychotherapie biedt een intensief behandeltraject voor mensen met ernstige depressies en persoonlijkheidsproblematiek. De behandeling helpt patiënten om hardnekkige terugkerende thema’s waarbinnen zij vastlopen te doorbreken. De sluiting van het CvP heeft een financiële achtergrond: je kunt immers méér mensen met lichtere problemen helpen voor hetzelfde geld, zo stelt de bestuurder. De effectieve behandeling die het CvP biedt is bovenregionaal: hij wordt slechts op enkele plekken in Nederland gegeven.

Altrecht Psychosomatiek

Eikenboom, van zorgaanbieder Altrecht, is de enige plek in Nederland die mensen met ernstige psychosomatische klachten een klinische behandeling biedt. Bij psychosomatische klachten reageert het lichaam ernstig op zware geestelijke pijn, bijvoorbeeld middels lichamelijke pijn, vermoeidheid of uitvalsverschijnselen. De complexiteit van de klachten behoeft een veelzijdige en intensieve behandeling. Eikenboom heeft een TOP-GGz label. Het aanbod wordt nu gehalveerd van 32 naar 16 bedden voor heel Nederland. Ook dit heeft een financiële reden.

De Kliniek Intensieve Behandeling

De Kliniek Intensieve Behandeling (KIB) van Inforsa in Amsterdam biedt hulp aan patiënten waarbij er sprake is van zodanig ernstige agressie of zelfbeschadiging dat behandeling in een gesloten GGZ-kliniek niet meer verantwoord is vanwege de veiligheidsrisico’s voor de patiënt, behandelaars of medepatiënten. De sluiting wordt geweten aan de toenemende complexiteit van de patiënten, waardoor personeelstekorten ontstaan en het gebouw niet passend meer is.

Deze argumenten roepen kritische vragen bij ons op. Worden patiënten zelf plotsklaps complexer, of raken zij ernstiger in crisis vanwege het verschralende zorgaanbod? Een oud-medewerker wijt het personeelstekort aan (financiële) onderwaardering en onveilige werkomstandigheden. Lees onze visie op personeelstekorten onder het kopje ‘Is er een tekort aan GGZ-personeel?’

PsyQ en i-psy

Ook de Amsterdamse vestigingen PsyQ en i-psy, onderdeel van Parnassia Groep, moeten hun deuren sluiten. Deze instellingen bieden specialistische, poliklinische zorg aan mensen met verschillende psychische problemen zoals AD(H)D, depressies, eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, trauma en psychosomatische stoornissen. Met de sluiting van i-psy, specialist in interculturele psychiatrie, verdwijnt tevens deze unieke LGBTI-poli.

De oorzaak van de sluitingen is dat er al jaren sprake is van extreme financiële verliezen.

Iedereen kan zien dat GGZ patiënten in dit systeem ernstig tekort komen. In het regeerakkoord wordt vastgelegd hoeveel zorgverzekeraars landelijk horen uit te geven aan de GGZ. Ondanks een enorme wachtlijst hielden zorgverzekeraars sinds 2012 jaarlijks ruim €300 miljoen van het GGZ budget over. In een recente publicatie concluderen hoogleraren zorgeconomie Jeurissen en Maarse bovendien dat er in de ziekenhuiszorg al jaren juist méér dan het gestelde budget wordt uitgegeven.

Voor elke regeerperiode worden preciezere afspraken gemaakt over de zorguitgaven met relevante partijen in zogenaamde Zorgakkoorden. Omdat de zorgverzekeraars al jaren honderden miljoenen minder uitgeven dan afgesproken besloot het ministerie van VWS in 2019 dat er definitief jaarlijks €300 miljoen van het GGZ budget wordt afgehaald! 

Hoe kan het dat door zorgverzekeraars minder aan de GGZ werd uitgegeven dan landelijk afgesproken? Zorgverzekeraars spreken met GGZ-aanbieders ieder jaar af hoeveel er besteed mag worden aan zorg. Dit worden budgetplafonds genoemd. Volgens de Algemene Rekenkamer worden deze plafonds te laag afgesproken. Bij overschrijding van het afgesproken plafond volgen óók nog eens boetes voor de GGZ-instelling of GGZ-praktijk. Om dit te voorkomen durven instellingen niet te veel patiënten in zorg te nemen. Ook patiënten met zware complexe problemen vormen voor aanbieders een risico dat er méér geld wordt besteed dan afgesproken. Maar als aanbieders mínder besteden dan het afgesproken budgetplafond, volgt het jaar erop een korting.

De zorgverzekeraars mogen geen winst maken. Ze gebruiken het geld dat ze overhouden om de prijs van hun premies te verlagen, zodat ze scherper kunnen concurreren met de andere zorgverzekeraars. Dat is leuk voor de premiebetaler. Maar de premiebetaler met psychische problemen komt bedrogen uit, die krijgt geen waar voor zijn premiegeld.

Je hoort het vaak: psychiatrie is vaag en behandelingen helpen niet. “Van een gebroken been kun je tenminste nog een foto maken”. Tsja, vergeleken met een gebroken been is ongeveer de héle geneeskunde vaag. En zelfs rond de behandeling van botbreuken veranderen de inzichten regelmatig. Was het een tijd lang heel gebruikelijk om alles te fixen met een operatie, nu is gips weer veel gangbaarder.

Het gebroken been komt vaak langs in de gesprekken die GGZ-behandelaars voeren met hun patiënten, in de vorm van: “Ik had liever een gebroken been, dan deze depressie. Of twee gebroken benen!”.

Er zijn nog veel onbeantwoorde vragen over de oorsprong van psychiatrische ziekten. Vaak spelen meerdere oorzaken een rol: én ingrijpende levensgebeurtenissen, én aanleg, én een gebrek aan steun in de omgeving.

Maar ook al weten we niet altijd de oorsprong exact te ontrafelen, we weten wél wat kan helpen om de klachten te boven te komen. Psychiatrische behandelingen blijken net zo effectief als behandelingen van lichamelijke aandoeningen.

Je hoort het vaak: de psychiatrie zou overbelast zijn omdat er te veel mensen met lichte klachten gebruik van maken. Het tegendeel is het geval: het aantal mensen dat behandeld wordt in de psychiatrie (specialistische GGZ) is juist sterk afgenomen de afgelopen 10 jaar. Waren dat er in 2013 nog ruim 681.000, in 2017 waren het er 533.000, sindsdien bleef het min of meer stabiel. Een afname van ruim 20%!

Dat is te danken aan het beleid dat in 2012 werd ingezet. Om de psychiatrie te ontlasten, werden patiënten met lichte klachten steeds meer opgevangen door de POH-GGZ in de huisartsenpraktijk. Dat zijn deels patiënten die vroeger zouden zijn doorverwezen naar de psychiatrie of psychologenpraktijk. Maar ook voor een deel mensen die in het verleden eventjes aanliepen bij hun huisarts voor lichtere zorg. Sinds 2012 wordt ook iedereen die door de POH-GGZ begeleid wordt, bij de GGZ opgeteld. Daardoor lijkt het aantal “GGZ-patiënten” explosief gegroeid. Terwijl eigenlijk het begrip “GGZ” enorm is opgerekt.

Ook zo’n populaire mening: Nederlanders zouden mentaal steeds minder sterk worden. Dat is gelukkig niet het geval: het aandeel volwassen Nederlanders met psychiatrische aandoeningen is volgens het Trimbos instituut al sinds de eerste metingen, 25 jaar geleden, stabiel.

Regelmatig klinkt het argument dat het belangrijkste probleem geen gebrek aan geld is, maar gebrek aan personeel. Het antwoord op dit vraagstuk steekt niet eenvoudig in elkaar.

In 2014 werd door VWS nog geklaagd over een tevéél aan zorgpersoneel, blijkt uit het rapport “Arbeid in Zorg en Welzijn” uit 2014. Op blz. 49 vind je een opsomming welke oplossingen er toen allemaal niet voor werden bedacht: arbeidstijdsverkorting, vervroegd pensioen, gewoon ouderwets ontslag of flexibilisering van werk. Helemaal bovenaan staat: “Minder aantrekkelijk maken van werk”.

Gelukkig hebben veel GGZ-medewerkers zich hier niets van aangetrokken. Het blijft een prachtig en dankbaar vak. Het absolute aantal GGZ-professionals werkzaam in de basis-GGZ en de specialistische GGZ is sinds 2012 juist gegroeid, van 88.000 naar 102.000. Hierin worden de Jeugdzorg en de POH-GGZ niet meegeteld.

In relatieve zin zijn er echter wel degelijk tekorten, bijvoorbeeld in instellingen. De Nederlandse GGZ voorspelde in 2018 al flinke tekorten van zowel psychiaters en psychologen als verpleegkundigen. Een tekort aan behandelaren veroorzaakte vervolgens patiëntenstops en dus: langere wachtlijsten. In onze ervaring ontstaan er personeelstekorten als bedrijfsvoering de boventoon voert bij zorginstellingen. Dit veroorzaakt ontevredenheid bij zorgprofessionals over hun werkomstandigheden, waardoor zij voor zichzelf beginnen of laten zich inhuren als ZZP’er.

Ook in de Jeugdzorg zijn er grote problemen. Een belangrijke oorzaak is dat de verantwoordelijkheid voor psychische behandeling in 2015 is overgedragen aan gemeenten. De Jeugdzorg wordt dus ook niet betaald door de zorgverzekeraars. Hoe groot de wachtlijsten in de Jeugdzorg zijn, is niet bekend: er worden geen cijfers van bijgehouden.

In haar brief aan de Tweede Kamer over de wachttijden noemde de minister Helder dat zij de wachtlijsten hoopt te bekorten door te investeren in het verbeteren van de mentale weerbaarheid. Preventie dus.

Voorkomen is natuurlijk altijd beter dan genezen, maar het is de vraag of de programma’s die genoemd worden in het zeer recent uitgekomen VWS rapport “Effectieve interventies en beleid-Mentale gezondheid en preventie” ook werkelijk tot minder instroom zullen leiden in de volwassenen-ggz. Sommige interventies op de kinderleeftijd zeker wel, maar pas over vele jaren, zoals anti-pest programma’s op school. Ander programma’s zullen náást de psychiatrische behandeling moeten lopen, zoals begeleiding van kinderen van ouders met een verslaving, of snelle behandeling van postnatale psychose en begeleiding bij de zorg voor de pasgeborene. En nog weer ander interventies, zoals vroegsignalering en intensieve begeleiding van naasten, zullen juist leiden tot extra aanmeldingen.

Hoe dan ook geen reden om aan te nemen dat preventie de komende jaren de wachttijden voor behandeling in de ggz zullen doen afnemen.

 

In het laatste regeerakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst”  stelt het huidige kabinet over de GGZ: “In combinatie met de inzet op passende zorg en een praktijk ondersteuner huisarts (POH) kan de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) zich meer richten op complexe problematiek en wordt de instroom beperkt”.

Dit is echter strijdig met het rapport “Substatieel potentieel” dat minder dan een jaar geleden in opdracht van VWS werd uitgebracht. Daarin wordt vastgesteld dat de mogelijkheden om zorg over te hevelen vanuit de specialistische GGZ naar huisartsen en gemeenten al maximaal zijn benut.